ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 1

Γ. Βιζυηνός

«Το αμάρτημα της μητρός μου»

Ὑπέφερον λοιπὸν καὶ κατὰ τὰς ἑπομένας νύκτας τὰς φρικιάσεις ἐκείνας μετὰ ἀναγκαστικῆς στωικότητος καὶ ἐξετέλουν προθύμως τὰ καθήκοντά μου, προσπαθῶν νὰ καταστῶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀρεστότερος.

Ἤναπτον πῦρ, ἔφερον νερὸν καὶ ἐσκούπιζα τὴν ἐκκλησίαν, ὅταν ἦτο καθημερινή. Τὰς ἑορτὰς καὶ Κυριακάς, κατὰ τὸν ὄρθρον, ἐχειραγώγουν τὴν ἀδελφὴν μου, νὰ σταθῇ κάτω ἀπὸ τὸ εὐαγγέλιον, τὸ ὁποῖον ἀνεγίγνωσκεν ὁ λειτουργὸς ἀπὸ τῆς Ὡραίας Πύλης. Κατὰ τὴν λειτουργίαν, ἤπλωνα χαμαὶ τὸ χράμι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπιπτεν ἡ ἀσθενὴς πρόμυτα, διὰ νὰ περάσουν τὰ ἅγια ἀπὸ ἐπάνω της. Κατὰ δὲ τὴν ἀπόλυσιν, ἔφερον τὸ προσκέφαλόν της ἐνώπιον τῆς ἀριστερᾶς τοῦ Ἱεροῦ θύρας, διὰ νὰ γονατίζῃ ἐπ' αὐτοῦ, ὡς ποῦ νὰ ξεφορέσῃ ὁ παππᾶς ἐπάνω της καὶ νὰ τῆς σταυρώσῃ τὸ πρόσωπον μὲ τὴν Λόγχην, ψιθυρίζων τὸ “Σταυρωθέντος σου Χριστέ, ἀνηρέθη ἡ τυραννίς, ἐπατήθη ἡ δύναμις τοῦ Ἐχθρού, κτλ.

Καὶ εἰς ὅλα ταῦτα μὲ παρηκολούθει ἡ πτωχὴ μου ἀδελφὴ μὲ τὴν ὠχρὰν καὶ μελαγχολικήν της ὄψιν, μὲ τὸ ἀργὸν καὶ ἀβέβαιον βήμα της, ἐλκύουσα τὸν οἶκτον τῶν ἐκκλησιαζομένων καὶ προκαλοῦσα τὰς εὐχὰς αὐτῶν ὑπὲρ ἀναρρώσεώς της· ἀναρρώσεως, ἥτις δυστυχῶς ἤργει νὰ ἐπέλθῃ.

Ἀπ' ἐναντίας, ἡ ὑγρασία, τὸ ψῦχος, τὸ ἀσύνηθες καί, μὰ τὸ ναί, φρικαλέον τῶν ἐν τῷ ναῷ διανυκτερεύσεων δὲν ἤργησαν νὰ ἐπιδράσουν βλαβερῶς ἐπὶ τῆς ἀσθενοῦς, τῆς ὁποίας ἡ κατάστασις ἤρχησε νὰ ἐμπνέῃ τώρα τοὺς ἐσχάτους φόβους.

Ἡ μήτηρ μου τὸ ἠννόησε, καὶ ἤρχησε, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐκκλησίᾳ νὰ δεικνύῃ θλιβερὰν ἀδιαφορίαν πρὸς πᾶν ὅ,τι δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ ἀσθενὴς. Δεν ἤνοιγε τὰ χείλη της πρὸς οὐδένα πλέον, εἴ μὴ πρὸς τὴν Ἀννιῶ καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους, ὁσάκις ἐπροσηύχετο.

Μίαν ἡμέραν τὴν ἐπλησίασα ἀπαρατήρητος, ἐνῷ ἔκλαιε γονυπετὴς πρὸ τῆς εἰκόνος τοῦ Σωτῆρος.

- Πάρε μου ὅποιο θέλεις, ἔλεγε, καὶ ἄφησέ μου τὸ κορίτσι. Τὸ βλέπω πῶς εἶνε γιὰ νὰ γένῃ. Ἐνθυμήθηκες τὴν ἁμαρτίαν μου καὶ ἐβάλθηκες νὰ μοῦ πάρῃς τὸ παιδί, γιὰ νὰ μὲ τιμωρήσῃς. Εὐχαριστῶ σε, Κύριε!

Μετά τινας στιγμὰς βαθείας σιγῆς, καθ' ἥν τὰ δάκρυά της ἠκούοντο στάζοντα ἐπὶ τῶν πλακῶν ἀνεστέναξεν ἐκ βάθους καρδίας, ἐδίστασεν ὀλίγον, καὶ ἔπειτα ἐπρόσθεσεν

- Σοῦ ἔφερα δύο παιδιά μου στα πόδια σου... χάρισέ μου τὸ κορίτσι!

Ὅταν ἤκουσα τὶς λέξεις ταῦτας, παγερὰ φρικίασις διέτρεξε τὰ νεῦρα μου καὶ ἤρχησαν τὰ αὐτία μου νὰ βοΐζουν. Δὲν ἠδυνήθην ν' ἀκούσω περιπλέον. Καθ' ἥν στιγμὴν εἶδον, ὅτι ἡ μήτηρ μου, καταβληθεῖσα ὑπὸ φοβερὰς ἀγωνίας, ἔπιπτεν ἀδρανῆς ἐπὶ τῶν μαρμάρων, ἐγὼ ἀντὶ νὰ δράμω πρὸς βοήθειάν της, ἐπωφελήθην τὴν εὐκαιρίαν νὰ φύγω ἐκ τῆς ἐκκλησίας, τρέχων ὡς ἔξαλλος καὶ ἐκβάλλων κραυγὰς, ὡς ἐὰν ἠπείλει νὰ μὲ συλλάβῃ ὁρατὸς αὐτὸς ὁ θάνατος.

Οἱ ὀδόντες μου συνεκρούοντο ὑπὸ τοῦ τρόμου, καὶ ἐγὼ ἔτρεχον, καὶ ἀκόμη ἔτρεχον. Καὶ χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσω, εὐρέθην ἔξαφνα μακρὰν, πολὺ μακρὰν τῆς ἐκκλησίας. Τότε ἐστάθην νὰ πάρω τὴν ἀναπνοήν μου, κ' ἐτόλμησα νὰ γυρίσω νὰ ἰδῶ ὀπίσω μου. Κανεὶς δὲν μ' ἐκυνήγει.

Ἤρχησα λοιπὸν νὰ συνέρχωμαι ὀλίγον κατ' ὀλίγον, καὶ ἤρχησα νὰ συλλογίζομαι.

Ἀνεκάλεσα εἰς τὴν μνήμην μου ὅλας τὰς πρὸς τὴν μητέρα τρυφερότητας καὶ θωπείας μου. Προσεπάθησα νὰ ἐνθυμηθὼ μήπως τῆς ἔπταισα ποτέ, μήπως τὴν ἀδίκησα, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην. Ἀπεναντίας εὔρισκον, ὅτι ἀφ' ὅτου ἐγεννήθη αὐτὴ ἡ ἀδελφή μας, ἐγὼ, ὄχι μόνον δὲν ἠγαπήθην, ὅπως θὰ τὸ ἐπεθύμουν, ἀλλὰ τοῦτ' αὐτὸ παρηγκωνιζόμην ὁλονὲν περισσότερον. Ἐνθυμήθην τότε, καὶ μοῖ ἐφάνη ὅτι ἐνόησα, διατὶ ὁ πατήρ μου ἐσυνείθιζε νὰ μὲ ὀνομάζη τὸ ἀδικημένο του. Καὶ μὲ ἐπῆρε τὸ παράπονον καὶ ἤρχησα νὰ κλαίω. Ὦ! εἶπον, ἡ μητέρα μου δὲν μὲ ἀγαπᾶ καὶ δὲν μὲ θέλει! Ποτέ, ποτὲ πλέον δὲν πηγαίνω εἰς τὴν ἐκκλησίαν! Και διηυθύνθην πρὸς τὴν οἰκίαν μας, περίλυπος καὶ ἀπηλπισμένος.

Ἡ μήτηρ μου δὲν ἤργησε νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ μετὰ τῆς ἀσθενοῦς. Ἐπειδὴ ὁ ἱερεύς, ὅστις, ταραχθεὶς ὑπὸ τῶν κραυγῶν μου, ἐμβῆκεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ὅταν εἶδε τὴν ἀσθενή, συνεβούλευσε τὴν μητέρα μου νὰ τὴν μετακομίσῃ.

Ἐγὼ ἤκουον, καὶ ἄφηνα τὰ δάκρυα μου νὰ ρέωσι σιγαλὰ, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμων νὰ κινηθὼ. Αἴφνης ἠσθάνθην εὐωδίαν θυμιάματος!

- Ὦ! εἶπον, ἀπέθανε τὸ καϋμένο τὸ Ἀννιῶ μας! -Και ἐτινάχθην ἀπὸ τὸ στρῶμα μου.

Τότε εὐρέθην ἐνώπιον παραδόξου σκηνῆς.

Ἡ ἀσθενὴς ἀνέπνεε βαρέως, ὅπως πάντοτε. Πλησίον αὐτῆς ἦτο τοποθετημένη ἀνδρικὴ ἐνδυμασία, καθ' ἥν τάξιν φορείται. Δεξιόθεν σκαμνίον σκεπασμένον μὲ μαῦρον ὕφασμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχε σκεῦος πλῆρες ὕδατος καὶ ἐκατέρωθεν δύο λαμπάδες ἀναμμέναι. Ἡ μήτηρ μου γονυπετὴς ἐθυμίαζε τ' ἀντικείμενα ταῦτα προσέχουσα ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ὔδατος.

Φαίνεται ὅτι ἐκιτρίνισα ἀπὸ τὸν φόβον μου. Διότι ὡς μὲ εἶδεν, ἔσπευσε νὰ μὲ καθησυχάσῃ.

- Μὴ φοβείσαι, παιδάκι μου, μὲ εἶπε μυστηριωδῶς, εἶναι τὰ φορέματα τοῦ πατρός σου. Ἔλα, παρακάλεσέ τον καὶ σὺ νὰ ἔλθῃ νὰ γιατρέψῃ τὸ Ἀννιῶ μας.

Και μὲ ἔβαλε νὰ γονατίσω πλησίον της.

- Ἔλα πατέρα -νὰ μὲ πάρῃς ἐμένα - γιὰ νὰ γιάνῃ τὸ Ἀννιῶ! -ἀνεφώνησα ἐγὼ διακοπτόμενος ὑπὸ τῶν λυγμῶν μου. Καὶ ἔρριψα ἐπὶ τῆς μητρός μου παραπονετικὸν βλέμμα, διὰ νὰ τῇ δείξω πὼς γνωρίζω, ὅτι παρακαλεῖ ν' ἀποθάνω ἐγὼ ἀντὶ τῆς ἀδελφῆς μου. Δὼν ἠσθανόμην ὁ ἀνόητος ὅτι τοιουτοτρόπως ἐκορύφωνα τὴν ἀπελπισίαν της! Πιστεύω νὰ μ' ἐσυγχώρησεν. Ἤμην πολὺ μικρὸς τότε, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω τὴν καρδίαν της.

Μετά τινας στιγμὰς βαθείας σιγῆς, ἐθυμίασεν ἐκ νέου τὰ πρὸ ἡμὼν ἀντικείμενα, καὶ ἐπέστησεν ὅλην αὐτῆς τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον εὐρίσκετο εἰς τὸ ἐπὶ τοῦ σκαμνίου εὐρύχωρον σκεῦος.

Αἴφνης μικρὰ χρυσαλὶς, πετάξασα κυκλικῶς ἐπ' αὐτοῦ, ἤγγισε μὲ τὰ πτερά της, καὶ ἐτάραξεν ἐλαφρῶς τὴν ἐπιφάνειάν του.

Ἡ μήτηρ μου ἔκυψεν εὐλαβῶς καὶ ἔκαμε τὸν σταυρόν της, ὅπως ὅταν διαβαίνουν τὰ ἅγια ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ.

- Κάμε τὸ σταυρό σου, παιδὶ μου! ἐψιθύρισε, βαθέως συγκεκινημένη καὶ μὴ τολμῶσα νὰ ὑψώσῃ τὰ ὄμματα.

Ἐγὼ ὑπήκουσα μηχανικῶς.

Ὅταν ἡ μικρὰ ἐκείνη χρυσαλὶς ἐχάθη εἰς τὸ βάθος τοῦ δωματίου, ἡ μήτηρ μου ἀνέπνευσεν, ἐσηκώθη ἱλαρὰ καὶ εὐχαριστημένη, καὶ - Ἐπέρασεν ἡ ψυχὴ τοῦ πατέρα σου! - εἶπε, παρακολουθοῦσα εἰσέτι τὴν πτῆσιν τοῦ χρυσαλιδίου μὲ βλέμματα στοργῆς καὶ λατρείας. Ἐπειτα ἔπιεν ἀπὸ τοῦ ὕδατος καὶ ἔδωκεν καὶ εἰς ἐμὲ νὰ πίω.

Καὶ εἴχαμε πιὰ τὴν Ἀννιὼ 'σὰν τὰ μάτια μας. Καὶ ἐζούλευες ἐσύ, καὶ ἔγεινες τοῦ θανατᾶ ἀπὸ τή ζούλια σου.

Ὁ πατέρας σου σὲ ἔλεγε τὸ ἀδικημένο του, γιατὶ σ' ἀπόκοψα πολὺ 'νωρίς, καὶ μ' ἐμάλωνε καμμιὰ φορά, γιατὶ σὲ 'παραμελοῦσα. Κ' ἐμένα ἡ καρδιά μου ἐρράγιζε, 'σὰν σ' ἔβλεπα νὰ χαλνᾶς. Μά, ἔλα ποῦ δὲν ἐμποροῦσα ν' ἀφήσω τὴν Ἀννιὼ ἀπὸ τὰ χέρια μου! Ἐφοβούμην πῶς κάθε στιγμὴ 'μπορεῖ νὰ τῆς συμβῇ τίποτε. Καὶ ὁ πατέρας σου ὁ μακαρίτης, ὅσο καὶ ἂν 'μάλωνε κ' ἐκεῖνος, τὴν ἤθελε πιὰ νὰ μὴ στάξῃ καὶ τὴν βρέξῃ!

Μὰ ἐκεῖνο τὸ εὐλογημένο, ὅσο περισσότερα χάδια, τόσο ὀλιγώτερην ὑγεία. Ἔλεγες πῶς ἐμετάνοιωσεν ὁ Θεὸς γιατὶ μᾶς τὸ ἔδωκε. Ἐσεῖς ἤσασθε κόκκινα κόκκινα, καὶ ζωηρὰ καὶ σερπετά. Ἐκεῖνο, ἥσυχο καὶ σιγανὸ καὶ ἀρρώστιάρικο! Ὅταν τὸ ἔβλεπα ἔτσι χλωμὸ χλωμό, μοῦ ἤρχετο εἰς τὸν νοῦ μου τὸ πεθαμένο, καὶ ἡ ἰδέα πῶς ἐγὼ τὸ ἐθανάτωσα ἄρχησε νὰ 'ξανακυριεύῃ μέσα μου. Ὡς ποὺ μιὰν ἡμέρα ἀπέθανε καὶ τὸ δεύτερο!

Ὅποιος δὲν τὸ ἐδοκίμασε μοναχός του, παιδὶ μου, δὲν 'ξεύρει τὶ πικρὸ ποτήρι ἦταν ἐκεῖνο. Ἐλπίδα νὰ κάνω ἄλλο κορίτσι δὲν ἦταν πλέον. Ὁ πατέρας σου εἶχ' ἀποθάνει. Ἂν δὲν εὐρίσκετο ἕνας γονιὸς νὰ μὲ χαρίσῃ τὸ κορίτσι του, ἤθελα πάρω τὰ βουνὰ νὰ φύγω.

Ἀλήθεια ποῦ δὲν ἐβγῆκε καλόγνωμο. Μὰ ὅσο τὸ εἶχα καὶ τὸ ‘κήδευα καὶ τὸ 'κανάκευα, θαρροῦσα πῶς τὸ εἶχα 'δικό μου, καὶ 'ξεχνοῦσα 'κεῖνο πὤχασα, κ' ἡμέρωνα τη συνείδησί μου.

Καθὼς τὸ λὲγ' ὁ λόγος, ξένο παιδί 'ναι παίδεψι. Μὰ γιὰ μένα ἡ παίδεψι αὐτὴ εἶναι παρηγοριὰ κ' ἐλαφροσύνη. Γιατὶ ὅσο περισσότερο τυρρανηθῶ καὶ χολοσκάσω, τόσο 'λιγώτερο θὰ μὲ παιδέψῃ ὁ Θεὸς γιὰ τὸ παιδὶ 'ποὺ πλάκωσα.

Γι' αὐτὸ -νἄχῃς τὴν εὐχὴ μου- μὴ μὲ γυρεύεις νὰ διώξω τώρα τὴν Κατερινιὼ γιὰ νὰ πάρω ἕνα παιδὶ καλόγνωμο καὶ προκομμένο.

- Ὄχι, ὄχι, μητέρα! ἀνέκραξα διακόψας αὐτὴν ἀκρατήτως. Δὲν γυρεύω τίποτε. Ὕστερα ἀπ' ὅσα μ' ἀφηγήθης, σὲ ζητῶ συγχώρησι διὰ τὴν ἀσπλαγχνίαν μου. Σε ὑπόσχομαι ν' ἀγαπῶ τὸ Κατερινιὼ 'σὰν τὴν ἀδελφή μου, καὶ νὰ μὴ τῆς εἴπω τίποτε πλέον, τίποτε δυσάρεστο.

- Ἔτσι νάχῃς τὴν εὐχὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Παναγίας! Εἶπεν ἡ μήτηρ μου ἀναπνεύσασα. Γιατὶ, βλέπεις, τὸ 'πόνεσε ἡ καρδιά μου τὸ πολλακαμμένο, καὶ δὲν θέλω νὰ τὸ κακολογοῦνε. 'Ξέρω κ' ἐγὼ, μαθές; Τῆς Τύχης ἤτανε; τοῦ Θεοῦ ἤτανε; Τόσο κακὴ καὶ ἀνεπιδέξια ποῦ εἶναι -τὴν 'πῆρα στὸ λαιμό μου, ἐτελείωσε.

Ἡ ἐκμυστήρευσις αὕτη ἔκαμε βαθυτάτην ἐπ' ἐμοῦ ἐντύπωσιν. Τώρα μοῦ ἠνοίγησαν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ ἐκατάλαβα πολλὰς πράξεις τῆς μητρός μου, αἱ ὁποῖαι πότε μὲν ἐφαίνοντο ὡς δεισιδαιμονία, πότε δὲ ὡς αὐτόχρημα μονομανίας ἀποτελέσματα. Τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο δυστύχημα ἐπηρέασε τόσον πολὺ τὸν βίον της ὅλον, ὅσῳ μᾶλλον ἁπλῆ καὶ ἐνάρετος καὶ θεοφοβουμένη ἦτον ἡ μήτηρ μου. Ἡ συναίσθησις τοῦ ἁμαρτήματος, ἡ ἠθικὴ ἀνάγκη τῆς ἐξαγνίσεως καὶ τὸ ἀδύνατον τῆς ἐξαγνίσεως αὐτοῦ -τί φρικτὴ καὶ ἀμείλικτος Κόλασις! Ἐπὶ εἰκοσιοκτὼ τώρα ἔτη βασανίζεται ἡ τάλαινα γυνὴ χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ κοιμίσῃ τὸν ἔλεγχον της συνειδήσεώς της, οὔτε ἐν ταῖς δυστυχίαις οὔτε ἐν ταῖς εὐτυχίαις της!

Ἀφ' ἧς στιγμῆς ἔμαθον τὴν θλιβεράν της ἱστορίαν, συνεκέντρωσα ὅλην μου τὴν προσοχὴν εἰς τὸ πῶς ν' ἀνακουφίσω τὴν καρδίαν της, προσπαθῶν νὰ παραστήσω εἰς αὐτὴν ἀφ' ἑνὸς μὲν τὸ ἀπρομελέτητον καὶ ἀβούλητον τοῦ ἀμαρτήματος, ἀφ' ἑτέρου δὲ τὴν ἄκραν τοῦ Θεοῦ εὐσπλαγχνίαν, τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, ἥτις δὲν ἀνταποδίδει ἴσα ἀντὶ ἴσων, ἀλλὰ κρίνει κατὰ τοὺς διαλογισμοὺς καὶ τὰς προθέσεις μας. Καὶ ὑπῆρξεν καιρὸς καθ' ὃν ἐπίστευον, ὅτι αἱ προσπάθειαὶ μου δὲν ἔμειναν ἀνεπιτυχεῖς.

 

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Στο αφηγηματικό έργο του Βιζυηνού είναι έντονη επίδραση τόσο της γενέθλιας γης, όσο και της φαναριώτικης και ευρωπαϊκής παιδείας του. Μπορεί να επιβεβαιωθεί η παραπάνω άποψη μέσα από τα παραπάνω αποσπάσματα;

15 μονάδες

Β1. Ο αφηγητής αισθάνεται ένοχος καθώς βιώνει μέσα του τη σύγκρουση ανάμεσα στην αγάπη για την αδελφή του και την πίκρα για τη στέρηση της μητρικής στοργής. Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται η σύγκρουση;

20 μονάδες

Β2. Γιατί η μητέρα θεωρεί την «παίδεψι» από την Κατερινιώ «παρηγοριά και ελαφροσύνη»;

20 μονάδες

Γ. Ποια είναι η οπτική γωνία της αφήγησης και πώς λειτουργεί στην πρόσληψη του έργου από τον αναγνώστη;

20 μονάδες

Δ. Αφού μελετήσετε το ποίημα του Γ. Βιζυηνού, «Επί του τάφου του πατρός μου», να το συγκρίνετε με το διήγημα του Βιζυηνού ως προς τη μορφή και το περιεχόμενό του.

25 μονάδες

Επί του τάφου του πατρός μου

Ξύπνα, πατέρα! χαραυγὴ
τὸν οὐρανὸ χρυσώνει,
 κι᾿  ὅλη ξυπνᾶ ἡ μαύρη γῆ.
Ξύπνα καὶ σὺ μὲ τὴν Αὐγή, ν᾿ ἀκούσουμε τ᾿ ἀηδόνι.
Εἶναι τὸ ὄνειρο μακρὸ
῾ποὺ βλέπεις αὐτοῦ πέρα;
Κοιμήθηκες, κι᾿ ἤμουν μικρό,
κι᾿ ὡς νὰ τελείωση τὸ πικρό, ἐτράνεψα, πατέρα!

Θυμᾶσαι; Μ᾿ ἔκλεψες φιλὶ
μιὰ ᾿μέρα παιχνιδιάρη,
καὶ μ᾿ εἴπες - Ἀφτερο πουλί,
χρειάζεσαι καιρὸ πολὺ νὰ γένης παλλικάρι. –

Ἦρθ᾿ ὁ καιρός. Νἆμαι τρανό!
 Διέ με, καλὲ πατέρα,

Σοῦ ᾿τράνεψα· μά... ὀρφανό!
Στὸ δρόμο, ᾿πού συχνὰ περνῶ, μὲ εἴπανε μιὰ ᾿μέρα.

-Περνᾶ τὸ δόλιο τ᾿ ὀρφανό!

-Δὲ γνώρισε πατέρα!
-Τὸν ἔχασε τριῶ χρονῶ!
- Μοιάζει σὰν ἔρημο πτηνό! - Ἂς τὸ χαρῆ ἡ μητέρα!

Πές μου, πατέρα, τὴν αὐγή,
᾿πού καίει τὸ λιβάνι
ἡ μάνα καὶ μυρολογεῖ,
Ἡ μυρωδιὰ περνᾶ τὴ γῆ; ᾿Μπορεῖ νὰ σὲ ζεστάνη;

Τὸ βράδυ πώρχομαι γοργὸ

Μὲ ᾿φώναζες νὰ κοιμηθῶ
στὸ σπλαχνικὸ πλευρό σου.

- Ἔλα, μικρό, νὰ ζεσταθῶ. -
Κι᾿ ἐγὼ πετοῦσα νὰ χωθῶ στὸν κόρφο τὸ γλυκό σου.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗΣ 1

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Το άρθρο αναφέρεται στη σχέση μεταξύ της ελληνική κοινωνίας και των μεταναστών. Η αρθρογράφος επισημαίνει ορισμένους μύθους που εύκολα απορρίπτονται, αν δοθεί προσοχή στις οικονομικές αναλύσεις. Δίνεται, μάλιστα, ιδιαίτερη έμφαση στο μύθο της «πολιτισμικής αλλοίωσης», δείγμα ναζιστικής σκέψης κατά την αρθρογράφο, εφόσον κι αυτός βασίζεται στην επίπλαστη αντίληψη περί «πολιτισμικής καθαρότητας». Καταληκτικά, η αρθρογράφος επιδιώκει να διατυπώσει την άποψή της σχετικά με την αντιμετώπιση των παραπάνω στοχασμών. Η επιστημονική αντιμετώπιση της μετανάστευσης και η εξεύρεση λύσεων στα νέα κοινωνικά προβλήματα που αυτή δημιουργεί ίσως να ανατρέψουν τους παραπάνω μύθους.  

Β1. Η εισροή μεταναστών σε μία χώρα, εύκολα μπορεί να οξύνει, αλλά και να προκαλέσει νέα κοινωνικά προβλήματα. Είναι σαφές πως ορισμένοι κύκλοι ενισχύουν ένα έντονα ρατσιστικό κλίμα εναντίον των μεταναστών με την πρόφαση ότι αυτοί είναι υπεύθυνοι για όλα τα δεινά που μπορούν να συμβούν σε μία χώρα. Η αβάσιμη αυτή αντίληψη μετατοπίζει την ευθύνη για την ανεργία, τη διασάλευση της ασφάλειας, την οικονομική ύφεση στους μετανάστες, με αποτέλεσμα εκείνοι να αντιμετωπίζονται απαξιωτικά από το γηγενή πληθυσμό. Εξαιτίας αυτού του κλίματος που διαμορφώνεται εναντίον των μεταναστών, ομάδες με ακραία συντηρητικό χαρακτήρα, βρίσκουν την ευκαιρία να προωθήσουν την αντίληψη ότι η βία και η συνεπακόλουθη καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελούν τη λύση για την αποτροπή των κοινωνικών προβλημάτων μιας χώρας.

 Β2. «Τρέχον αφιέρωμα του περιοδικού «Σύγχρονα Θέματα» περιέχει δεδομένα νομικά, πληθυσμιακά, χωροταξικής παρουσίας των μεταναστών και αναλύσεις για τις κοινωνικές συνέπειες της αντιμετώπισής τους, αναδεικνύοντας τα πολλά τελείως καινούργια κοινωνικά προβλήματα του όλου φαινομένου…».

Β3. (α) Η αρθρογράφος χρησιμοποιεί την επίκληση στη λογική. Πιο συγκεκριμένα, επιχειρηματολογεί σχετικά με το μύθο της «πολιτισμικής αλλοίωσης», θεωρώντας πως είναι μια στερεοτυπική και ξενοφοβική αντίληψη που ξεκίνησε από την Ευρώπη και έφτασε στην Ελλάδα. Επισημαίνεται, μάλιστα, ότι ο παραπάνω μύθος βασίζεται στο ψεύδος της «πολιτισμικής καθαρότητας», επιχείρημα που τεκμηριώνει με την αναφορά σε ιστορικά δεδομένα («Ολόκληρη η ιστορία είναι ατελείωτες συναντήσεις και διασταυρώσεις»).

(β) Το παραπάνω κείμενο ανήκει στα άρθρα. Η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται διότι φέρει τίτλο και έχει δημοσιευθεί στον ημερήσιο Τύπο, σύμφωνα με την ένδειξη κάτω από αυτό. Τέλος, αποδεικνύεται και ο επικαιρικός του χαρακτήρας, εφόσον είναι σαφής η αφόρμησή του, δηλ. το νομοσχέδιο για τα παιδιά των μεταναστών.

Β4. έφθιναν = μειώνονταν, αλλοίωση = φθορά, απομονωμένες = αποξενωμένες , μνεία = αναφορά,  αποτρόπαιο = σκληρό.

Γ.  Ενδεικτικοί άξονες ανάπτυξης του θέματος.

Προσφώνηση = Κυρίες και Κύριοι…

Πρόλογος:

Οι αλλαγές που σημειώθηκαν στο γεωπολιτικό χάρτη του κόσμου στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στην Νοτιοανατολική Ευρώπη και όσες ακολούθησαν στην Ασία λίγα χρόνια προκάλεσαν σειρά μεταναστεύσεων σε όλες τις χώρες της Ευρώπης και στην Ελλάδα. Η Ελλάδα, μάλιστα, λόγω της θέσης της ήταν εκείνη που δέχτηκε όγκο μεταναστών, χωρίς ωστόσο να διαθέτει τα απαραίτητα αντανακλαστικά για να τον αντιμετωπίσει. Καθετί ξένο, φοβίζει. Αυτό, φυσικά, ίσχυσε και στην περίπτωση των Ελλήνων. Ο ρατσισμός είναι η απόδειξη για το παραπάνω.

Κυρίως Θέμα:

Καθημερινά παρατηρούνται φαινόμενα ρατσιστικής συμπεριφοράς απέναντι σε μετανάστες και πρόσφυγες. Τα φαινόμενα αυτά οδηγούν στην υποβίβαση της αξίας του ανθρώπου= τα ανθρωπιστικά ιδανικά εξαλείφονται:

Καταπατούνται βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.

Οξύνεται η ανασφάλεια και το πρόβλημα δεν επιλύεται. Η βία μπορεί να προκαλέσει μόνο βία. Ο αποκλεισμός προκαλεί εγκληματικότητα.

Οι πολίτες αποπροσανατολίζονται από τα ουσιαστικά προβλήματα και δεν αναζητούν τους υπαίτιούς τους.

Η ηθική εξαχρείωση και η απώλεια της ανθρώπινης πλευράς αναδεικνύει το τεράστιο ψυχικό μας κενό.

Οι άνθρωποι αυτοί έχουν την ανάγκη της αγάπης και της εκτίμησής μας:

Ανεκτικότητα, σεβασμός στα δικαιώματά τους, πίεση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων τους και διευκόλυνση της μετάβασής τους σε άλλες χώρες.

Επίλογος:

Οι Έλληνες ήταν πάντα φιλόξενοι αναδεικνύοντας το μεγαλείο του πολιτισμού τους. Η ιστορία τους τούς δίδαξε την πίκρα του ξενιτεμού. Η συμπαράστασή τους στους μετανάστες = δείγμα σεβασμού στην ιστορία τους.   

Ευχαριστώ πολύ.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ 1 (ΗΜΕΡΗΣΙΑ, ΕΣΠΕΡΙΝΑ, ΕΠΑΛ)

«Εμείς» και οι «μετανάστες»

Στα θεμέλια του ρατσισμού είναι κάποιοι μύθοι, που όλοι ξέρουμε ότι είναι μύθοι. Π.χ. οι μετανάστες «μας παίρνουν τις δουλειές». Όμως οι μετανάστες κάλυψαν πλήθος ανάγκες που ξέρουμε ότι δεν είχαν εργατικά χέρια. 

Γι’ αυτό άλλωστε και όσοι αναμασούν το μύθο, έχουν κι από έναν έως πολλούς μετανάστες στη δούλεψή τους. Οι οικονομικές αναλύσεις δείχνουν ότι οι μετανάστες ενισχύουν την ελληνική οικονομία. Ανέτρεψαν τους αριθμούς του δημογραφικού προβλήματος και τα σχολεία που έφθιναν γέμισαν παιδάκια, ανατρέποντας το φαινόμενο γήρανσης του πληθυσμού (που έχει και οικονομικές συνέπειες για τις αυριανές γενιές). 

Ο άλλος μύθος είναι η πολιτισμική «αλλοίωση». Ξενοφοβικό στερεότυπο που πρωτοεμφανίστηκε ενάντια στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σήμερα διαδίδεται με αφορμή το νομοσχέδιο για τα παιδιά μεταναστών. Παιδιά που εδώ γεννήθηκαν, εδώ πήγαν σχολείο, εδώ μεγάλωσαν και η ελληνική τους φωνή ακούγεται ισχυρή και πειστική: «Δεν είμαστε μετανάστες, χώρα μας είναι η Ελλάδα». Ο κίνδυνος «αλλοίωσης» στηρίζεται στο ψεύδος της πολιτισμικής «καθαρότητας». Δεν υπάρχει πουθενά στη γη λαός «καθαρός». Ολόκληρη η ιστορία είναι ατελείωτες συναντήσεις και διασταυρώσεις. Εκτός κάποιες ελάχιστες ομάδες απομονωμένες π.χ. στον Ειρηνικό που τις συνάντησαν ανθρωπολόγοι καθηλωμένες σε πρώιμα στάδια πολιτισμού, δεν υπάρχει κανένας λαός χωρίς ποικίλες αναμίξεις και πλήθος αλληλεπιδράσεις. 

Η μνεία και μόνο στην πολιτισμική «καθαρότητα» είναι αίτημα αποτρόπαιο. Αρκεί να διατυπωθεί και παραπέμπει αυτόματα στο ναζισμό και στη φυλετική του «λογική». Πρώτο βήμα της είναι η πολιτική εξάλειψης των «διαφορών». Η ανοχή σε αυτό το πρώτο βήμα αρκεί για να οδηγήσει στην τερατική πολιτική εξαφάνισης των «διαφορετικών» ανθρώπινων ομάδων. Εάν το ξεχάσουμε, θα βάλουμε στα θεμέλια της κοινωνίας μια νάρκη γιγάντια.

Ισχυρό αντίδοτο στους μύθους και ασπίδα απέναντι στους κινδύνους είναι η ορθολογική και επιστημονική αντιμετώπιση της μετανάστευσης. Τρέχον αφιέρωμα του περιοδικού «Σύγχρονα Θέματα» περιέχει δεδομένα νομικά, πληθυσμιακά, χωροταξικής παρουσίας των μεταναστών και αναλύσεις για τις κοινωνικές συνέπειες της αντιμετώπισής τους, που αναδεικνύουν τα πολλά τελείως καινούργια κοινωνικά προβλήματα του όλου φαινομένου που απαιτούν καινούργιες λύσεις και νέες πολιτικές.

Άννα Φραγκουδάκη, εφ. Τα Νέα, 10-03-2010.

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το νόημα του παραπάνω άρθρου (ως 100 λέξεις).

Μονάδες 25

Β1. Η αρθρογράφος στην τελευταία παράγραφο του κειμένου αναφέρεται στη δημιουργία νέων κοινωνικών προβλημάτων εξαιτίας της μετανάστευσης. Σε μία παράγραφο 100-120 λέξεων να αναφέρετε κάποια από αυτά φροντίζοντας να τηρήσετε τη δομή της παραγράφου.

Μονάδες 10

Β2. «Τρέχον αφιέρωμα του περιοδικού «Σύγχρονα Θέματα» περιέχει δεδομένα νομικά, πληθυσμιακά, χωροταξικής παρουσίας των μεταναστών και αναλύσεις για τις κοινωνικές συνέπειες της αντιμετώπισής τους, που αναδεικνύουν τα πολλά τελείως καινούργια κοινωνικά προβλήματα του όλου φαινομένου…»: να μετατρέψετε την υποτακτική σύνδεση σε παρατακτική.

Μονάδες 5

Β3. (α) Ποιος είναι ο τρόπος πειθούς που διακρίνετε στην τρίτη παράγραφο του κειμένου; Αιτιολογείστε την απάντησή σας.

Μονάδες 8

(β) Το παραπάνω κείμενο ανήκει στο γραμματειακό είδος του άρθρου. Τα άρθρα διακρίνονται για τα ιδιαίτερα μορφικά χαρακτηριστικά τους και τον επικαιρικό χαρακτήρα τους. Πώς επιβεβαιώνεται η παραπάνω άποψη;

Μονάδες 7

Β4. έφθιναν, αλλοίωση, απομονωμένες, μνεία, αποτρόπαιο: να αποδώσετε το νόημα των παραπάνω λέξεων με μία συνώνυμη.

Μονάδες 5

Γ. Με αφορμή το ξέσπασμα ξενοφοβικών και ρατσιστικών εκδηλώσεων εναντίον των μεταναστών ή προσφύγων που ζουν στην περιοχή σας, το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει να καλέσει τους πολίτες του δήμου σας σε δημόσια διαβούλευση, ώστε να πάψουν τέτοιου είδους αντιδράσεις. Ως εκπρόσωπος της νεολαίας του δήμου σας αναλαμβάνετε με μία ομιλία 600 λέξεων να ευαισθητοποιήσετε τους συμπολίτες σας για το ζήτημα, καταγγέλλοντας τις ρατσιστικές και ξενοφοβικές τάσεις του πληθυσμού που υποβιβάζουν την έννοια «άνθρωπος».

Μονάδες 40